İçeriğe geç
BIST 10011.400▼ %0,67Dolar/TL50,4694 TL▲ %0,05Euro/TL55,4579 TL▲ %0,20TCMB · BIST kapanış

BES'ten emekli olunca: toplu para mı, aylık maaş mı? Programlı geri ödeme ve yıllık gelir sigortası

Hazırlayan: Sezgin Tekin ·

Bireysel emeklilikte 10 yıl ve 56 yaşı dolduranlar birikimlerini üç yoldan alabilir: toplu para, programlı geri ödeme (sistemde kalarak maaş) ya da yıllık gelir sigortası. Farkları, vergisi ve 1 milyon TL birikimin kaç yıl boyunca ne kadar maaş ettiği.

Kısa cevap: Bireysel emeklilik sisteminde (BES) en az 10 yıl kalıp 56 yaşını dolduran katılımcı emekliliğe hak kazanır. Bu noktada birikimini toplu para olarak alabilir, sistemde bırakıp programlı geri ödeme ile düzenli maaş gibi çekebilir ya da birikimini bir yıllık gelir sigortasına aktararak süreli veya ömür boyu gelir bağlatabilir. Birikimi bu seçenekler arasında bölmek de mümkündür.

Emeklilik hakkı kazanınca ne değişir?

  • Devlet katkısının tamamı sizindir. 3, 6 ve 10 yıllık hak ediş basamakları biter; devlet katkısı hesabındaki tutarın yüzde 100'ü alınabilir. Basamaklar için: BES devlet katkısı hesaplayıcı.
  • Vergi en düşük orana iner. Emeklilik hakkıyla yapılan ödemelerde yalnızca getiri (irat) üzerinden yüzde 5 stopaj kesilir; ödediğiniz katkı paylarının kendisinden vergi alınmaz. Erken çıkışta bu oran yüzde 10 veya yüzde 15'tir.
  • Acele etmek zorunda değilsiniz. Hak kazanmak paranın hemen çekilmesini gerektirmez; isteyen katılımcı sistemde kalıp katkı payı ödemeye ve fonlarda değerlendirmeye devam edebilir.

Üç seçenek

Üç seçenek
Toplu paraProgramlı geri ödemeYıllık gelir sigortası
Para nerede kalır?Tamamı hesabınıza geçerBES içinde, emeklilik gelir planındaki fonlardaSistemden çıkar, sigorta şirketine aktarılır
Getiri devam eder mi?Hayır (BES dışında siz yönetirsiniz)Evet, kalan birikim fonlarda değerlenirSigorta sözleşmesindeki koşullara göre
Ödeme ne kadar sürer?Tek seferlikSeçtiğiniz süre ya da tutar; birikim bitince sona ererBelirli süre ya da ömür boyu
Fikir değiştirebilir miyim?—Ödeme dönemi ve tutarı yılda en fazla iki kez değişir; kalan birikim istendiğinde toplu alınabilirSözleşmeye bağlı; genellikle sınırlı
VergiGetiri üzerinden %5Her ödemenin getiri kısmından %5Sigorta sözleşmesine göre

Programlı geri ödeme nasıl işler?

Programlı geri ödemeyi seçen katılımcının birikimi, şirketin emeklilik gelir planına aktarılır. Şirket, yaşınızı, birikiminizi ve ödeme tercihlerinizi dikkate alarak bir ödeme programı önerir. Ödemeler aylık, üç aylık, altı aylık ya da yıllık olabilir; tutarlar başta sabitlenebilir ya da her yıl kalan birikime göre yeniden hesaplanabilir. Bazı planlarda acil durumlar için ara ödeme de alınabilir.

Bilmeniz gerekenler:

  • Ödemeler başladıktan sonra o hesaba yeniden katkı payı ödeyemezsiniz.
  • Ödemeler birikiminizle sınırlıdır: birikim biterse ödeme de biter. Bu, programlı geri ödemeyi ömür boyu garanti veren yıllık gelir sigortasından ayırır.
  • Birikiminizi başka bir emeklilik şirketinin gelir planına aktarabilir, plan içindeki fon dağılımınızı değiştirebilirsiniz.
  • Kalan birikimin tamamını istediğiniz an toplu olarak çekme hakkınız saklıdır.

1 milyon TL birikim ne kadar maaş eder?

Aşağıdaki tablo, 1.000.000 TL'lik birikimin eşit taksitlerle kaç yılda tükeneceğini, fonların enflasyonun üzerinde (reel) getirisine göre gösteriyor. Rakamlar bugünkü parayla ve vergi öncesidir; yani enflasyon kadar artan bir maaşın bugünkü karşılığıdır.

1 milyon TL birikim ne kadar maaş eder?
Ödeme süresiReel getiri %0Reel getiri %2Reel getiri %4
10 yıl8.333 TL/ay9.193 TL/ay10.091 TL/ay
15 yıl5.556 TL/ay6.427 TL/ay7.361 TL/ay
20 yıl4.167 TL/ay5.050 TL/ay6.022 TL/ay

Hesap: birikimin eşit aylık ödemelerle seçilen sürede bitmesi (annüite). Reel getiri, fonların yıllık getirisinin enflasyondan arındırılmış halidir. Fon getirileri garanti değildir; geçmiş getiriler için BES fon getirileri sayfasına bakabilirsiniz. Şirketinizin sunacağı programda fon işletim gideri ve %5 stopaj ayrıca dikkate alınır.

Tablodan iki sonuç çıkıyor: ödeme süresini uzatmak aylık tutarı düşürür ama birikim daha uzun süre fonlarda çalıştığı için toplam alınan para artar; fonların enflasyonun üzerinde getiri sağlaması da maaşı belirgin biçimde yükseltir.

Hangisi kime uygun?

  • Toplu para: Borcunu kapatmak, ev almak gibi büyük ve belirli bir harcaması olan ya da parayı kendisi yönetmek isteyen katılımcı için. Toplu alınan para, fiyat artışları karşısında hızla eriyebilir; bu yüzden harcanmayacak kısmın nerede değerlendirileceğini önceden düşünmek gerekir.
  • Programlı geri ödeme: Emekli aylığına ek düzenli bir gelir isteyen, ama birikiminin kontrolünü ve gerektiğinde toplu çekme esnekliğini kaybetmek istemeyen katılımcı için. Birikim fonlarda kaldığı için getiri devam eder.
  • Yıllık gelir sigortası: Ömür boyu garanti gelir isteyen katılımcı için. Ürün sayısı ve koşulları şirketten şirkete değişir; teklif almadan karar vermemek gerekir.
  • Karma: Bir kısmı toplu para, kalanı programlı geri ödeme gibi paylaştırmak mümkündür.

Otomatik katılımda (zorunlu BES) ek devlet katkısı

İşvereni aracılığıyla otomatik katılım sistemine dahil edilen çalışan, emeklilik hakkını kullanırken birikimini en az 10 yıllık yıllık gelir sigortasına aktarırsa, birikiminin yüzde 5'i kadar ek devlet katkısı alır. Ayrıntılar: zorunlu BES kesintisi.

Başvuru nasıl yapılır?

Emeklilik hakkı kazandığınızda emeklilik şirketinize başvurursunuz. Şirket, seçenekleri anlatan emeklilik bilgi formunu ve hesap özetinizi size iletir; tercihinizi yazılı olarak bildirirsiniz. Emeklilik Gözetim Merkezi'nin emeklilik.egm.org.tr adresi, programlı geri ödeme ve yıllık gelir sigortası seçenekleri hakkında tarafsız bilgi ve örnek tablolar sunar.

Sık sorulan sorular

BES'ten ne zaman emekli olunur?

Sisteme giriş tarihinden itibaren en az 10 yıl geçmiş ve 56 yaş doldurulmuş olmalıdır. İki şart birlikte aranır.

BES emekliliğinde ne kadar vergi kesilir?

Yalnızca getiri üzerinden yüzde 5 stopaj kesilir. Ödediğiniz katkı payları vergilendirilmez; devlet katkısının getirisi de aynı orana tabidir.

Programlı geri ödeme alırken birikimin tamamını çekebilir miyim?

Evet. Kalan birikimi istediğiniz an toplu olarak alabilirsiniz; getiri üzerinden yine yüzde 5 stopaj kesilir.

BES emekliliği SGK emekliliğini etkiler mi?

Hayır. Bireysel emeklilik, SGK'dan bağımsız gönüllü bir tasarruf sistemidir; BES'ten emekli olmak SGK emekli aylığını etkilemez, SGK'dan emekli olmak da BES emekliliği için şart değildir.

BES serisinin diğer yazıları: BES'ten çıkmadan önce · BES'ten çıkış hesaplama · Zorunlu BES'ten nasıl çıkılır?

Kaynaklar: Emeklilik Gözetim Merkezi emeklilik bilgi formu ve genelgeleri; 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu; emeklilik şirketlerinin emeklilik bilgi formları.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Vergi oranları ve kurallar değişebilir; güncel mevzuatı ilgili kurumdan doğrulayın.