Mevduat mı, borsa mı? Yıllara göre gerçek getiri karşılaştırması
TL mevduat faizi, BIST 100, dolar ve altının yıl yıl enflasyonla düzeltilmiş getirisi; hangisinin ne zaman kazandırdığı ve doğru soru nasıl sorulur.
"Param bankada mı dursun, borsaya mı gireyim?" Türkiye'de en çok sorulan tasarruf sorusu bu. Doğru cevap bir tercihten çok bir ölçüme bağlı: hangi seçeneğin enflasyondan sonra ne getirdiğine. Aşağıdaki tablo her yıl için mevduat faizini, BIST 100'ü, doları ve altını aynı ölçüyle, yıllık enflasyona göre düzeltilmiş olarak yan yana koyuyor; veriler TCMB ve TÜİK'ten otomatik güncelleniyor.
Yıllara göre karşılaştırma
| Yıl | Mevduat | TÜFE | Mevduat reel | BIST 100 | BIST reel | Dolar | Altın |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2026 (devam) | +%35,0 | %24,3 | +%8,6 | −%0,9 | −%20,2 | +%16,0 | +%2,5 |
| 2025 | +%52,9 | %30,9 | +%16,8 | +%14,6 | −%12,5 | +%21,7 | +%104,9 |
| 2024 | +%59,0 | %44,4 | +%10,1 | +%31,6 | −%8,9 | +%19,8 | +%54,3 |
| 2023 | +%35,7 | %64,8 | −%17,6 | +%35,6 | −%17,7 | +%57,2 | +%77,1 |
| 2022 | +%19,0 | %64,3 | −%27,5 | +%196,6 | +%80,5 | +%44,1 | +%42,7 |
| 2021 | +%18,1 | %36,1 | −%13,2 | +%25,8 | −%7,6 | +%76,8 | +%71,6 |
| 2020 | +%10,7 | %14,6 | −%3,4 | +%29,1 | +%12,6 | +%23,6 | +%57,0 |
| 2019 | +%18,7 | %11,8 | +%6,1 | +%25,4 | +%12,1 | +%12,9 | +%31,9 |
| 2018 | +%18,0 | %20,3 | −%1,9 | −%20,9 | −%34,2 | +%38,1 | — |
| 2017 | +%12,3 | %11,9 | +%0,3 | +%47,6 | +%31,9 | +%7,9 | — |
| 2016 | +%11,1 | %8,5 | +%2,4 | — | — | +%21,5 | — |
Mevduat: bankaların o yıl açtığı 3 aya kadar vadeli TL mevduata uyguladığı ağırlıklı ortalama yıllık faiz (TCMB), stopaj öncesi; devam eden yılda geçen ay payıyla orantılı. Enflasyon: Aralık/Aralık TÜFE (devam eden yılda son açıklanan ay). BIST 100: fiyat endeksi yıl sonu kapanışları (temettü hariç). Dolar ve altın: yıl sonu TCMB kuru ve BIST gram altın kapanışı. Devam eden yılda BIST 100, dolar ve altın son kapanışa kadar. Reel = (1+getiri)/(1+enflasyon)−1.
Tablodan çıkan dersler
- Nominal rakam yanıltır. Yüzde 40 faiz, yüzde 45 enflasyon varsa kayıptır; "mevduat reel" sütunu bunu gösterir. Borsa için de aynı şey geçerli: yüzde 50 yükselen endeks, yüzde 65 enflasyon yılında satın alma gücü kaybettirmiştir.
- Borsa yıldan yıla çok dalgalanır. Bazı yıllar reel olarak yüzde 50'nin üzerinde kazandırır, bazı yıllar reel olarak kaybettirir. Mevduat ise dar bir bantta, çoğu yıl enflasyonun biraz altında ya da üstünde seyreder.
- Faizin "reel pozitif" olduğu dönemler mevduatı cazip yapar. Politika faizinin enflasyonun üzerine çıktığı dönemlerde mevduat enflasyonu yener ve risk almadan kazandırır; faiz enflasyonun altındayken mevduat sessizce eritir.
- Dolar ve altın "koruma" sağlar, her yıl kazandırmaz. Kurun baskılandığı yıllarda dolar reel kaybettirir; kurun sıçradığı yıllarda hepsini geçer. Altın, ons fiyatı ve kurun çarpımı olduğu için ikisinin de etkisini taşır.
Doğru soru: "hangisi" değil, "hangi oranda ve ne kadar süre"
Tek bir yılın kazananı bir sonraki yılın kaybedeni olabiliyor; tablo bunun kanıtı. Bu yüzden karar iki soruya indirgenir:
- Vade: Paraya ne zaman ihtiyacınız olacak? Bir yıl içinde gerekecek para için borsanın dalgalanması taşınamaz; mevduat ya da para piyasası fonu uygundur. Beş yılı aşan birikimde borsa ve dövizin uzun dönem ortalaması öne çıkar.
- Dağılım: Hepsini tek yere koymak yerine mevduat, hisse, döviz/altın arasında bölmek, tablodaki iniş çıkışları birbirine yastık yapar. Hangi oranda böleceğiniz risk tahammülünüze bağlıdır; bunu kimse sizin yerinize bilemez.
Vergi ve maliyet farkları
Tablodaki mevduat faizi brüttür; vadeye göre yüzde 10–17,5 stopaj düşülür (hesaplayıcı). Hisse alım-satım kazancında stopaj yüzde 0, temettüde yüzde 15'tir (ayrıntı). Fiziki altında kuyumcu makası, döviz alım-satımında banka kuru farkı vardır. Net karşılaştırma için bunları da hesaba katın.
Kendi rakamlarınızla deneyin
Gerçek getiri hesaplayıcısı herhangi iki tarih arasındaki yatırımınızın enflasyondan arındırılmış sonucunu verir; dolar bazlı getiri aynı yatırımı döviz cinsinden gösterir; birikim hesaplayıcısı düzenli yatırımın uzun vadeli sonucunu canlandırır. Güncel seriler: BIST 100, dolar, altın, enflasyon, politika faizi.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Vergi oranları ve kurallar değişebilir; güncel mevzuatı ilgili kurumdan doğrulayın.