Gerçek (reel) getiri nasıl hesaplanır?

Nominal getiriden enflasyonu ayıklamanın doğru formülü, sık yapılan çıkarma hatası ve dolar bazlı karşılaştırma.

Bir yatırımın TL cinsinden kazandırdığı orana nominal getiri denir. Ancak aynı dönemde fiyatlar da yükselir; satın alma gücünüzün gerçekten artıp artmadığını gösteren ölçü gerçek (reel) getiridir.

Doğru formül

Yaygın kısa yol "nominal getiri − enflasyon"dur. Düşük oranlarda yaklaşık doğru sonuç verir, ama Türkiye'deki gibi yüksek enflasyonda ciddi hata yapar. Tam formül şudur:

Reel getiri = (1 + nominal getiri) ÷ (1 + enflasyon) − 1

Örnek: Yatırımınız bir yılda yüzde 60 kazandırdı, yıllık enflasyon yüzde 50 oldu.

• Kısa yol: 60 − 50 = yüzde 10 (yanlış)
• Doğru hesap: 1,60 ÷ 1,50 − 1 = yüzde 6,7

Fark küçük görünebilir ama birkaç yıl üst üste birikince büyür. Gerçek getiri hesaplayıcısı alış ve satış aylarını seçtiğinizde dönemin TÜFE değişimini otomatik bulur ve bu formülü uygular.

Hangi enflasyon?

Resmî ölçü TÜİK'in Tüketici Fiyat Endeksi'dir (TÜFE). Dönem başı ve dönem sonu endeks değerlerinin oranı, o dönemin enflasyonunu verir; yıllık rakamlarla uğraşmak gerekmez. Güncel ve geçmiş değerler enflasyon sayfasında yer alır. Kişisel harcama sepetiniz resmî sepetten farklıysa "hissedilen" enflasyonunuz da farklı olabilir.

Dolar bazlı getiri aynı şey mi?

Hayır, ama benzer bir amaca hizmet eder. Dolar bazlı getiri, TL getirinizi dönemin kur değişimiyle düzeltir; yani "bu parayla dönem başında ve sonunda kaç dolar alabilirdim" sorusuna cevap verir. Kur ile enflasyon her zaman birlikte hareket etmez: kurun baskılandığı dönemlerde dolar bazlı getiri reel getiriden yüksek, kurun sıçradığı dönemlerde düşük çıkar. İkisine birlikte bakmak en sağlıklısıdır; dolar bazlı getiri hesaplayıcısı kuru TCMB geçmişinden otomatik alır.

Mevduat faizi örneği

Yıllık yüzde 45 faizle bir yıllık mevduat yaptınız; vergi sonrası net getiri yaklaşık yüzde 40 olsun. Yıllık enflasyon yüzde 35 gerçekleşirse reel getiri 1,40 ÷ 1,35 − 1 = yüzde 3,7'dir. Enflasyon yüzde 45 gerçekleşirse reel getiri −yüzde 3,4 olur: nominal olarak kazanmış, gerçekte kaybetmişsinizdir. Yatırım kararlarında beklenen enflasyonla, değerlendirmede ise gerçekleşen enflasyonla hesap yapılır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Vergi oranları ve kurallar değişebilir; güncel mevzuatı ilgili kurumdan doğrulayın.