Piyasa değeri nedir, nasıl hesaplanır?
Bir şirketin borsadaki toplam değeri; hisse fiyatı ile pay sayısının çarpımı. Neden tek başına yeterli değil, dolar bazında neden bakmalı?
Piyasa değeri (İngilizcede market cap), bir şirketin borsada işlem gören tüm paylarının o anki fiyattan toplam değeridir. Hesabı basittir:
Piyasa değeri = hisse fiyatı × toplam pay sayısı
Örneğin bir şirketin 1 milyar adet payı varsa ve hisse 50 TL'den kapanmışsa piyasa değeri 50 milyar TL'dir. Fiyat her gün değiştiği için piyasa değeri de her gün değişir; pay sayısı ise yalnızca sermaye artırımı, bedelsiz pay dağıtımı veya geri alım gibi işlemlerde değişir.
Neyi gösterir, neyi göstermez?
Piyasa değeri, piyasanın şirkete bugün biçtiği fiyattır. Şirketin büyüklüğünü (ciro, çalışan sayısı, varlıklar) değil, yatırımcıların gelecek beklentisini yansıtır. Küçük ama hızlı büyüyen bir teknoloji şirketi, büyük bir sanayi kuruluşundan daha değerli olabilir.
Piyasa değeri şirketin borcunu dikkate almaz. Borçları da hesaba katan ölçüye firma değeri (enterprise value) denir: piyasa değeri + net borç. İki şirketi karşılaştırırken borç yapıları çok farklıysa firma değeri daha adil bir ölçüdür.
Halka açık olmayan paylar da sayılır mı?
Evet. Piyasa değeri hesabında tüm paylar, ana ortağın elindekiler dahil, borsa fiyatıyla çarpılır. Oysa borsada fiilen alınıp satılan paylar bunun küçük bir kısmı olabilir. Halka açıklık oranı çok düşük şirketlerde (örneğin yüzde 1'in altında) az sayıda işlem fiyatı aşırı oynatabilir ve piyasa değeri şirketin gerçek büyüklüğünü yansıtmayabilir. Bu konuyu halka açıklık oranı yazısında ayrıntılı anlattık.
Neden dolar bazında da bakmalı?
Yüksek enflasyon ortamında TL rakamları tek başına yanıltıcıdır. Bir şirketin TL piyasa değeri bir yılda yüzde 30 artmışsa ama aynı dönemde dolar kuru yüzde 40 yükselmişse, şirket dolar bazında küçülmüştür. borsamorsa her şirketi hem TL hem dolar bazında gösterir; dolar çevrimi ilgili günün TCMB satış kuruyla yapılır.
Daha sağlıklı bir karşılaştırma için enflasyondan arındırılmış (reel) değişime de bakılabilir; bunun için gerçek getiri hesaplayıcısı kullanılabilir.
Piyasa değeri sıralaması ne işe yarar?
Sıralama, bir ekonomide hangi sektörlerin ve şirketlerin ağırlık taşıdığını tek bakışta gösterir. Borsa İstanbul'da ilk 10 şirket toplam değerin önemli bir bölümünü oluşturur; bankalar, holdingler, savunma, havacılık ve enerji şirketleri üst sıralarda yer alır. Güncel sıralama her hafta işlem günü kapanışına göre güncellenir.
Sık yapılan hatalar
- Hisse fiyatını büyüklük sanmak. 500 TL'lik bir hisse, 5 TL'lik bir hisseden daha "büyük" bir şirket anlamına gelmez; pay sayısı belirleyicidir.
- Bedelsiz sermaye artırımını değer artışı sanmak. Pay sayısı artar, fiyat aynı oranda düşer; piyasa değeri değişmez.
- Nominal TL artışını başarı saymak. Enflasyon ve kur etkisi ayıklanmadan yapılan karşılaştırmalar yanıltır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Vergi oranları ve kurallar değişebilir; güncel mevzuatı ilgili kurumdan doğrulayın.