TCMB gösterge kuru nedir? Serbest piyasa kurundan farkı
Merkez Bankası'nın her iş günü ilan ettiği döviz kurları: nasıl belirlenir, hangi işlemlerde kullanılır, bankadaki kurdan neden farklıdır?
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, her iş günü gösterge niteliğindeki döviz kurlarını ilan eder. Bu kurlar bankalararası piyasada gün içinde oluşan fiyatların belirli saatlerdeki ortalamasından hesaplanır ve saat 15:30'da kesinleşir. Resmî Gazete'de yayımlanmaz ama TCMB'nin sitesinde ve EVDS veri sisteminde yayımlanır; borsamorsa'daki dolar ve euro sayfaları bu veriyi her akşam otomatik çeker.
Alış, satış, efektif
TCMB dört kur ilan eder: döviz alış, döviz satış, efektif alış, efektif satış. "Döviz" hesaptan hesaba transferi, "efektif" nakit banknotu ifade eder. Sözleşmelerde ve çevrimlerde en çok döviz satış kuru kullanılır; bu sitedeki dolar çevrimleri de TCMB döviz satış kuruyla yapılır.
Nerelerde kullanılır?
- Döviz cinsinden düzenlenen faturaların ve sözleşmelerin TL karşılığında
- Vergi beyannamelerinde ve gümrük işlemlerinde
- Şirketlerin finansal tablolarında döviz varlık ve borçlarının değerlemesinde
- Kira, borç ve tazminat gibi hukuki hesaplamalarda
Bankadaki kurdan neden farklı?
Bankalar ve döviz büroları kendi alış-satış kurlarını belirler ve aralarına bir marj (makas) koyar. Gün içinde piyasa hareket ettikçe bu kurlar anlık değişir; TCMB kuru ise günde bir kez belirlenir. Bu yüzden akşam saatlerinde bankadaki kur TCMB kurundan belirgin biçimde farklı olabilir. Fark genellikle yüzde 1'in altındadır, ancak dalgalı günlerde açılabilir.
Hafta sonu ve tatillerde ne olur?
Kur yalnızca iş günlerinde ilan edilir. Cumartesi, pazar ve resmî tatillerde son iş gününün kuru geçerlidir. Bu yüzden pazartesi kuru, cuma kuruyla aynıdır.
Kur ve enflasyon ilişkisi
Türkiye gibi ithalata bağımlı ekonomilerde kurdaki yükseliş gecikmeli olarak fiyatlara yansır. Ancak kur ile enflasyon birebir hareket etmez; bazı dönemlerde kur enflasyonun gerisinde kalır (TL reel olarak değerlenir), bazı dönemlerde sıçrayarak öne geçer. Yatırımların dolar bazlı ve enflasyona göre gerçek getirisinin farklı çıkmasının nedeni budur.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Vergi oranları ve kurallar değişebilir; güncel mevzuatı ilgili kurumdan doğrulayın.