BIST 100, BIST 30 ve diğer endeksler nasıl hesaplanır?
Borsa İstanbul endekslerinin ne ölçtüğü, şirketlerin nasıl seçildiği ve ağırlıklandırıldığı, getiri ile fiyat endeksi farkı.
Bir borsa endeksi, seçilmiş bir hisse grubunun toplam değerindeki değişimi tek bir sayıyla izlemeye yarar. Borsa İstanbul'un en çok takip edilen endeksi BIST 100'dür; "borsa bugün yüzde 2 yükseldi" denildiğinde genellikle bu endeks kastedilir.
Başlıca endeksler
- BIST 100: Yıldız Pazar ve Ana Pazar'da işlem gören, piyasa değeri ve işlem hacmi en yüksek 100 şirket. Piyasanın genel ölçütü.
- BIST 30: Bunların en büyük ve en likit 30'u. Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin dayanak varlığıdır.
- BIST 50: İlk 50 şirket.
- BIST Tüm: Yatırım ortaklıkları hariç tüm paylar.
- Sektör endeksleri: BIST Banka, BIST Sınai, BIST Holding, BIST Teknoloji gibi.
- BIST Katılım: Katılım finans ilkelerine uygun şirketler.
Şirketler nasıl seçilir?
Borsa İstanbul endeks dönemlerini üç ayda bir (Ocak, Nisan, Temmuz, Ekim) gözden geçirir. Seçimde iki ölçüt kullanılır: fiili dolaşımdaki payların piyasa değeri ve günlük ortalama işlem hacmi. Her iki sıralamada da yeterince üstte olan şirketler endekse girer; gerilerde kalanlar çıkar. Bir şirketin endekse girmesi, endeks fonlarının onu almasını gerektirdiği için fiyatı kısa vadede etkileyebilir.
Ağırlık nasıl belirlenir?
Endekslerde şirketlerin ağırlığı toplam piyasa değerine değil, fiili dolaşımdaki payların piyasa değerine göre belirlenir. Yani ana ortağın elindeki paylar sayılmaz. Bu nedenle toplam piyasa değeri çok büyük ama halka açıklığı düşük bir şirket endekste küçük bir ağırlık taşıyabilir. Ayrıca tek bir şirketin ağırlığı belirli bir üst sınırla (BIST 30 ve BIST 100'de yüzde 10) sınırlanır; böylece endeks birkaç şirkete bağımlı kalmaz.
Fiyat endeksi ve getiri endeksi
Günlük haberlerde verilen rakam fiyat endeksidir; yalnızca hisse fiyatlarındaki değişimi ölçer, ödenen temettüleri dikkate almaz. Getiri endeksi ise temettülerin yeniden yatırıldığını varsayar ve uzun vadede daha yüksek bir değer gösterir. Bir yatırımın başarısını ölçerken getiri endeksiyle karşılaştırmak daha doğrudur.
Endeks puanı ne anlama gelir?
Endeksin mutlak değeri (örneğin 10.000 puan) tek başına bir şey ifade etmez; önemli olan yüzde değişimdir. BIST 100, Ocak 1986'da 100 puandan başlamıştır; 2020'de endeks değeri 100'e bölünerek yeniden ölçeklenmiştir. Endeks TL cinsindendir; dolar bazlı performansı görmek için endeksi dolar kuruna bölmek gerekir. Yüksek enflasyon dönemlerinde TL endeks rekor kırarken dolar bazlı endeks yatay seyredebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Vergi oranları ve kurallar değişebilir; güncel mevzuatı ilgili kurumdan doğrulayın.