Bedelsiz ve bedelli sermaye artırımı nedir?

Pay sayısının artması fiyatı nasıl etkiler, yatırımcının cebine ne girer ne çıkar; iki yöntemin farkı.

Sermaye artırımı, bir şirketin ödenmiş sermayesini (dolayısıyla pay sayısını) artırmasıdır. İki temel türü vardır ve yatırımcı için sonuçları çok farklıdır.

Bedelsiz sermaye artırımı

Şirket, geçmiş yıl kârlarını veya özkaynak kalemlerini (örneğin yeniden değerleme fonlarını) sermayeye ekler ve ortaklara ücretsiz yeni pay dağıtır. Yüzde 100 bedelsiz artırımda 1.000 lotunuz 2.000 lot olur.

Ancak şirkete yeni para girmez; pasta aynı kalır, dilim sayısı artar. Hisse fiyatı artırım günü aynı oranda düşerek "bölünmüş fiyata" geçer: 100 TL'den işlem gören hisse, yüzde 100 bedelsiz sonrası 50 TL'den açılır. Toplam değeriniz değişmez; piyasa değeri de değişmez. Stopaj kesilmez, çünkü kâr dağıtımı sayılmaz.

Peki neden yapılır? Hisse fiyatını daha ulaşılabilir düzeye çekmek, sermaye yapısını güçlü göstermek ve birikmiş kârları kayıtlı sermayeye dönüştürmek için. Piyasada bedelsiz haberi kısa vadede ilgi çekse de şirketin değerine kendi başına bir katkısı yoktur.

Bedelli sermaye artırımı

Şirket yeni paylar çıkarır ve bunları ortaklara belirli bir fiyattan satar; genellikle nominal 1 TL'den veya piyasa fiyatının altında bir primli fiyattan. Mevcut ortaklara "rüçhan hakkı" tanınır: payları oranında yeni pay alma önceliği.

Bu kez şirkete gerçekten para girer. Para borç kapatmaya mı, yatırıma mı gidecek; bu, artırımın iyi mi kötü mü olduğunu belirler. Ortak açısından iki seçenek vardır: rüçhan hakkını kullanıp para yatırmak (payı korunur) ya da kullanmamak (payı seyrelir, rüçhan hakkı kuponu borsada satılabilir).

Fiyat nasıl düzeltilir?

Her iki artırımda da Borsa İstanbul, artırım günü referans fiyat hesaplar. Bedelsizde fiyat artırım oranına bölünür. Bedellide, eski fiyat ile yeni payların satış fiyatının ağırlıklı ortalaması alınır. Geçmiş grafiklerde bu günlerde görülen sert "düşüş" gerçek bir kayıp değildir; veri sağlayıcılar geçmiş fiyatları genellikle geriye dönük düzeltir.

Özet

Bedelsiz: para girmez, pay sayısı artar, fiyat bölünür, değer aynı kalır.
Bedelli: para girer, katılmazsanız payınız seyrelir; paranın kullanım amacı önemlidir.
Her ikisi de KAP'ta önceden duyurulur; takvim ve oranlar şirketin bildiriminde yer alır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Vergi oranları ve kurallar değişebilir; güncel mevzuatı ilgili kurumdan doğrulayın.