Borsa yatırım fonu (BYF) nedir? Türkiye'deki BYF'ler, vergisi ve nasıl alınır
Hazırlayan: Sezgin Tekin ·
BYF'nin normal yatırım fonundan farkı, Borsa İstanbul'daki hisse senedi BYF'lerinin büyüklüğe göre listesi, nasıl alındığı, masrafları, yüzde 0 stopaj ve riskleri.
Borsa yatırım fonu (BYF), bir endeksi ya da altın gibi bir varlığı izleyen ve payları hisse senedi gibi borsada alınıp satılan yatırım fonudur. Dünyada ETF (exchange traded fund) olarak bilinir. Örneğin BIST 30 endeksini izleyen bir BYF'nin tek bir payını alarak, endeksteki 30 şirketin hepsine endeks ağırlıklarına göre yatırım yapmış olursunuz.
BYF ile normal yatırım fonu arasındaki fark
| Borsa yatırım fonu | TEFAS'taki yatırım fonu | |
|---|---|---|
| Nerede alınır? | Borsa İstanbul'da, aracı kurum hesabından, hisse gibi | Banka ya da aracı kurumdan, TEFAS üzerinden |
| Fiyat | Seans boyunca anlık değişir | Günde bir kez açıklanır |
| Strateji | Çoğunlukla bir endeksi izler (pasif) | Çoğunlukla yönetici seçer (aktif) |
| Masraf | Düşük yönetim ücreti + alım-satım komisyonu | Genelde daha yüksek yönetim ücreti |
| Paraya çevirme | Satış, hisse gibi iki iş günü sonra (T+2) hesaba geçer | Fonun türüne göre aynı gün ile birkaç gün arası |
BYF'nin fiyatı, fonun içindeki varlıkların değerine (birim pay değeri) yakın seyreder. Bunu piyasa yapıcı sağlar: fiyat birim pay değerinden uzaklaştığında piyasa yapıcı alım ya da satım yaparak farkı kapatır. İşlem hacmi düşük BYF'lerde alış ve satış fiyatı arasındaki fark açılabilir; emir verirken bu farka bakmak gerekir.
Türkiye'deki hisse senedi BYF'leri
Fonların KAP'ta yayımladığı aylık portföy raporlarını incelediğimiz 22 hisse senedi yoğun BYF, Ekim 2026 sonundaki büyüklüğüne göre:
| Kod | İzlediği endeks | Kurucu | Fon büyüklüğü |
|---|---|---|---|
| ZPLIB | BIST Likit Banka | Ziraat Portföy | 45,8 milyar lira |
| ZPX30 | BIST 30 | Ziraat Portföy | 42,1 milyar lira |
| Z30KP | BIST Katılım 30 | Ziraat Portföy | 7,1 milyar lira |
| ZPBDL | BIST Banka Dışı Likit 10 | Ziraat Portföy | 2,9 milyar lira |
| APLIB | BIST Likit Banka | Ak Portföy | 2,6 milyar lira |
| APX30 | BIST 30 | Ak Portföy | 1,1 milyar lira |
| Z30KE | BIST Katılım 30 Eşit Ağırlıklı | Ziraat Portföy | 594,9 milyon lira |
| APBDL | BIST Banka Dışı Likit 10 | Ak Portföy | 441,8 milyon lira |
| ZPMDK | BIST Katılım 100 (model portföy) | Ziraat Portföy | 313,7 milyon lira |
| ISX30 | BIST 30 | İş Portföy | 287,4 milyon lira |
| ZPMDL | BIST 100 (model portföy) | Ziraat Portföy | 242,9 milyon lira |
| APMDL | BIST 100 (model portföy) | Ak Portföy | 148,1 milyon lira |
| OPT25 | BIST Temettü 25 | Osmanlı Portföy | 141,9 milyon lira |
| ZTM25 | BIST Temettü 25 | Ziraat Portföy | 110,1 milyon lira |
| OPX30 | BIST 30 | Osmanlı Portföy | 84,3 milyon lira |
| ISMDL | BIST 100 (model portföy) | İş Portföy | 75,5 milyon lira |
| Z30EA | BIST 30 Eşit Ağırlıklı | Ziraat Portföy | 68,6 milyon lira |
| ZRE20 | Risk Eşit Banka Dışı 20 | Ziraat Portföy | 59,4 milyon lira |
| OPD25 | Değer Temalı 25 | Osmanlı Portföy | 56,1 milyon lira |
| ZSR25 | BIST Sürdürülebilirlik 25 | Ziraat Portföy | 54,8 milyon lira |
| ZELOT | BIST 50-30 | Ziraat Portföy | 47,4 milyon lira |
| ZPT10 | Yıldız Pazar Teknoloji ve İletişim 10 | Ziraat Portföy | 27,0 milyon lira |
Kaynak: fonların KAP'ta yayımladığı Ekim 2026 portföy dağılım raporları; fon büyüklüğü ay sonundaki net varlık değeridir. Tablo yalnızca hisse senedi yoğun BYF'leri içerir; altın, gümüş ve döviz BYF'leri dahil değildir. Kod bağlantısı fonun portföy sayfasını açar.
Aynı endeksi izleyen birden fazla BYF varsa yönetim ücreti, işlem hacmi ve endeksten sapma (takip farkı) karşılaştırılmalıdır. Hisse BYF'lerinin dışında altın ve gümüş BYF'leri de vardır; örneğin QNB Portföy'ün altın (GLDTR) ve gümüş (GMSTR) fonları ile Ak Portföy (APGLD), İş Portföy (ISGLK) ve Osmanlı Portföy'ün (OPGLD, Ekim 2026'dan beri) altın katılım BYF'leri.
BYF nasıl alınır?
- Bir aracı kurumda ya da bankada yatırım hesabı açın (hisse almak için kullandığınız hesap yeterlidir).
- Alım ekranında fonun borsa kodunu yazın (örneğin ZPX30). BYF'ler Borsa İstanbul'un Yapılandırılmış Ürünler ve Fon Pazarı'nda işlem görür.
- Hisse alır gibi adet ve fiyat girerek emir verin. Seans saatleri hisse senetleriyle aynıdır.
- Alım ve satımda aracı kurumunuzun hisse komisyonu uygulanır. Ayrıntılar: borsada komisyon ve masraflar.
Masraflar
BYF'nin yıllık yönetim ücreti fon fiyatından her gün azar azar düşülür; ayrıca bir ödeme yapmazsınız. Endeks fonlarında bu ücret genellikle aktif yönetilen hisse fonlarından düşüktür; örneğin Ziraat Portföy'ün BIST 30 BYF'sinde (ZPX30) yıllık yüzde 0,25, BIST 30 Eşit Ağırlıklı BYF'sinde (Z30EA) yüzde 0,50'dir. Fonun güncel yönetim ücretini ve toplam gider sınırını yatırımcı bilgi formunda (KAP) görebilirsiniz. Alım-satım komisyonu ise BYF'yi sık alıp satanlar için asıl maliyet kalemi olabilir.
BYF'de vergi
Portföyünün sürekli en az yüzde 80'i Borsa İstanbul hisselerinden oluşan hisse senedi yoğun BYF'lerde satış kazancına uygulanan stopaj yüzde 0'dır ve beyanname gerekmez. Fonun içindeki şirketlerin dağıttığı temettü de fona stopaj kesilmeden girer. Altın ve gümüş gibi hisse senedi yoğun olmayan BYF'lerde ise diğer fonlardaki stopaj kuralları geçerlidir. Oranlar ve alış tarihine göre farklar: yatırım fonu stopaj oranları.
Avantajlar ve riskler
- Tek işlemle çeşitlendirme: Tek bir hisse yerine bir endeksin tamamına yatırım yapılır; bir şirketin kötü sonucu portföyü daha az etkiler.
- Şeffaflık: Endeks fonlarının içinde ne olduğu bellidir; portföy dağılımı her ay KAP'ta yayımlanır. İçerikleri sitemizdeki fon portföy raporlarında görülebilir.
- Piyasa riski: BYF endeksi izler; endeks düşerse fon da düşer. Endeks fonu, piyasadan daha iyi getiri sağlamayı değil, piyasa kadar getiri sağlamayı hedefler.
- Takip farkı: Masraflar ve portföy uyarlamaları nedeniyle fon getirisi endeksten biraz sapabilir.
- Likidite: Küçük BYF'lerde işlem hacmi düşük olabilir; büyük tutarlı alım-satımlarda fiyat birim pay değerinden uzaklaşabilir.
Sık sorulan sorular
BYF temettü öder mi?
Birçok hisse BYF'si, içindeki şirketlerden gelen temettüyü yatırımcıya dağıtmaz; tutar fonda kalır ve fon fiyatına yansır. Kâr payı dağıtıp dağıtmadığı fonun izahnamesinde yazar. Temettü odaklı fonlar için: temettü fonları karşılaştırması.
En az kaç lira ile BYF alınabilir?
BYF'ler hisse gibi tek pay (1 adet) olarak alınabilir; en düşük tutar, fonun o anki bir pay fiyatı kadardır.
BYF mi, endeks fonu mu?
İkisi de endeksi izleyebilir. BYF borsada gün içinde alınıp satılır ve yönetim ücreti genelde daha düşüktür; TEFAS'taki endeks fonları ise günde bir fiyatla işlem görür ama alımda çoğunlukla komisyon alınmaz. Düzenli küçük alımlarda komisyon, büyük ve uzun vadeli yatırımda yönetim ücreti daha belirleyicidir.
İlgili yazılar: Yatırım fonu nedir? · BIST endeksleri nasıl hesaplanır? · BIST Temettü 25 endeksi · Katılım endeksine uygun hisseler
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Vergi oranları ve kurallar değişebilir; güncel mevzuatı ilgili kurumdan doğrulayın.